Çocukluk Çağında Hareket Bozuklukları

Hareket bozuklukları, amaca yönelik bir vücut hareketi sırasında veya tamamen kendi isteğimiz dışında olagelen amaçsız hareketlerin hepsine birden verilen isimdir. Tasarlanmış olan hareketin hızı ve yönü değişmiş olabilir, anormal ve alakası olmayan hareketler yapılabilir, anormal vücut duruş şekilleri görülebilir, normalmiş gibi görülen fakat çok hızlı, sık tekrarlayan ve beklenmedik zamanlarda ortaya çıkan hareketler şeklinde belirebilir. Başlıca hareket bozuklukları: Atetoz, kore, distoni, miyoklonus, parkinsonizm, stereotipler, tik, tremordur.

Atetoz: Yavaş, elde/parmaklarda hemen devamlı olabilen, yazı yazar gibi hareketlerdir.
Kore: Düzensiz, rastgele, kısa süreli (saniyeler), parmaklarda veya kolun üst kısmında (vücudun her yerinde), minik hareketlerdir. Çok büyük olduğu zaman ballismus denir.
Distoni: Tekrarlayıcı ama daha uzun süreli, anormal vücut duruşlarına neden olan, dönme-burkulma-kıvrılma benzeri hareketlerdir.
Miyokloni: Çok ani-hızlı sıçramalardır.
Parkinsonizm: İstirahat halindeyken ellerde titreme yanısıra, vücut hareketlerinin yavaşlaması, kollarda sertlik (rijidite), ve vücut duruş bozukluğuna yol açan bir tablodur.
Stereotipi:  Belli kalıplarda, ezberlenmiş gibi gözlenen, zaman zaman tekrarlayan, genellikle ritmik hareketlerdir.
Tik: Bir dönem birbirinin aynı, amaçsız, kalıplaşmış bazı hareketlerin aralıklı olarak tekrarlanmasıdır. Zaman geçtikçe farklı tikler ortaya çıkabilir. Baş ve kollar çevresinde daha sık gözlenir. Ses çıkarma şeklinde de olabilir.
Tremor: Çeşitli vücut kısımlarındaki ritmik titremelerdir.
Çocukluk çağında hareket bozuklukları tek başına olabildiği gibi kas sertliği (spastiklik), gevşeklik (hipotoni), dengesizlik (ataksi) ve güçsüzlük (felç) durumlarına da eşlik edebilir. Altta yatan nedenler arasında serebral palsiler (beyin gelişimi sırasındaki hasarlar) sıklıkla yer almaktadır. Fakat tüm hareket bozukluklarının çok çeşitli nedenleri (menenjit, ensefalit, metabolik ensefalopati, travma, kanama, enfarktüs, ilaç yan etkileri, psikojenik) ve genetik özellikli olanları da vardır.
Çocuklarda ensık görülen hareket bozukluğu tiklerdir. Kore (özellikle sydenham koresi) ve distoni diğer sık görülebilecek hareket bozukluklarıdır.
Epileptik nöbetler, uyku bozuklukları ve psikojenik tablolarla karıştırılmaması gerekir. Teşhis etmek için bazen evdeki video çekimlerini izlemek çok faydalı olabilmektedir. Sorulabilecek sorular:

1. Hareketler aşırı, hızlı, ani, çok sayıda mı (hiperkinetik), yoksa yavaş ve az sayıda (hipokinetik) mı?
2. Nadiren mi ortaya çıkıyor, sık mı tekrarlıyor, yoksa nerdeyse devamlı gibi mi?
3. Çocuğun gelişimi normal mi?
4. İstirahat halindeyken mi ortaya çıkıyor yoksa bir aksiyonla mı belirginleşiyor?
5. Çevreden, stresten, ışıktan, sesten, uykudan,uyanmadan vs etkileniyor mu?
6.  Bazı hareketlerle ya da isteyerek bu hareketler baskılanabiliyor mu?
7. Ailede başka benzer durum var mı?

Bunun dışında özel kan ve idrar analizleri ve beyin MR, SPECT, PET gibi görüntü incelemeleri de gerekebilir. İlaçla yada cerrahi tedavi yaklaşımları yaşam standartlarını yükseltmeye yöneliktir.

Doç. Dr. Zuhal YAPICI